سرگیجه هنگام دراز کشیدن و بلند شدن از خواب یکی از شایعترین شکایتهایی است که بسیاری از افراد، بهویژه در سنین میانسالی و سالمندی، تجربه میکنند. این نوع سرگیجه معمولاً بهصورت احساس چرخش محیط، ناپایداری یا عدم تعادل بروز میکند و اغلب با تغییر وضعیت بدن تشدید میشود. برخلاف تصور عموم، این حالت همیشه به معنی یک بیماری خطرناک نیست، اما نادیده گرفتن آن نیز میتواند زمینهساز مشکلات جدیتری شود.
در بسیاری از موارد، فرد دقیقاً زمانی دچار سرگیجه میشود که از حالت خوابیده به نشسته یا ایستاده تغییر وضعیت میدهد یا هنگام غلت زدن در تخت، احساس میکند همهچیز در حال چرخیدن است. مدت این سرگیجه ممکن است چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد و گاهی با تهوع، تعریق یا اضطراب همراه باشد. تشخیص تفاوت بین سرگیجه واقعی و احساس سبکی سر، اولین قدم برای درمان صحیح است.
چرا تغییر وضعیت بدن باعث سرگیجه میشود؟
بدن انسان برای حفظ تعادل، به هماهنگی دقیق بین گوش داخلی، سیستم بینایی و گیرندههای عصبی عضلات و مفاصل متکی است. زمانی که از حالت درازکش به نشسته یا ایستاده تغییر وضعیت میدهیم، این سیستمها باید در کسری از ثانیه اطلاعات جدید را به مغز ارسال کنند. اگر این هماهنگی به هر دلیلی دچار اختلال شود، مغز پیامهای نادرستی دریافت میکند و نتیجه آن بروز سرگیجه است.
در برخی افراد، این اختلال بهدلیل مشکلات گوش داخلی رخ میدهد و در برخی دیگر، کاهش ناگهانی جریان خون به مغز عامل اصلی است. حتی استرس، خستگی شدید یا کمآبی بدن میتواند این فرآیند را مختل کند. به همین دلیل است که سرگیجه هنگام بلند شدن از خواب در بعضی افراد موقتی و در برخی دیگر مزمن و تکرارشونده است.
شایعترین علل سرگیجه هنگام دراز کشیدن و بیدار شدن
یکی از شایعترین دلایل این نوع سرگیجه، سرگیجه وضعیتی خوشخیم است که معمولاً با تغییر وضعیت سر تحریک میشود. در این حالت، کریستالهای بسیار ریز در گوش داخلی جابهجا میشوند و پیامهای اشتباهی به مغز ارسال میکنند. این نوع سرگیجه اگرچه آزاردهنده است، اما اغلب با درمانهای ساده قابل کنترل است.
از دیگر علل مهم میتوان به افت فشار خون وضعیتی اشاره کرد که بیشتر هنگام بلند شدن ناگهانی رخ میدهد و با سیاهی رفتن چشم یا ضعف همراه است. مشکلات گوش داخلی، التهابها، اختلالات گردن و حتی کمخونی یا اضطراب نیز میتوانند نقش مؤثری داشته باشند. نکته مهم این است که شباهت علائم باعث میشود بسیاری از افراد علت اصلی را اشتباه تشخیص دهند.
ارتباط سرگیجه با شنوایی و گوش داخلی
بسیاری از افراد تصور میکنند سرگیجه هیچ ارتباطی با شنوایی ندارد، در حالیکه گوش داخلی نقش کلیدی در حفظ تعادل بدن ایفا میکند. اختلالات گوش داخلی نهتنها میتوانند باعث سرگیجه شوند، بلکه گاهی با کاهش شنوایی، وزوز گوش یا احساس پری در گوش همراه هستند. این علائم معمولاً همزمان یا بهتدریج ظاهر میشوند و اگر به آنها توجه نشود، شدت سرگیجه افزایش پیدا میکند.
در چنین شرایطی، ارزیابی دقیق شنوایی و سیستم تعادلی اهمیت ویژهای دارد. گاهی اوقات، فردی که برای سرگیجه مراجعه میکند، متوجه میشود که دچار افت شنوایی خفیف تا متوسط نیز شده است. در این موارد، بررسی تخصصی و در صورت نیاز، انتخاب راهکار مناسب مانند خرید سمعک میتواند علاوه بر بهبود شنوایی، به کاهش فشار روی سیستم تعادلی و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
چه زمانی سرگیجه هنگام خواب نگرانکننده است؟
اگر سرگیجه فقط در حد چند ثانیه و بدون علائم همراه باشد، معمولاً جای نگرانی جدی ندارد. اما زمانی که این حالت بهصورت مکرر تکرار شود یا با علائمی مانند دوبینی، اختلال در تکلم، بیحسی اندامها، سردرد شدید یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد، باید آن را جدی گرفت. این نشانهها میتوانند بیانگر مشکلات عصبی یا عروقی باشند که نیاز به بررسی فوری دارند.
همچنین سرگیجهای که هفتهها ادامه پیدا میکند یا بهمرور شدیدتر میشود، نباید نادیده گرفته شود. تشخیص زودهنگام در این شرایط، از بروز عوارض جدیتر جلوگیری میکند و روند درمان را سادهتر میسازد.
روشهای تشخیص سرگیجه هنگام دراز کشیدن
تشخیص صحیح سرگیجه، بر پایه شرح حال دقیق بیمار آغاز میشود. زمان شروع سرگیجه، مدت آن، شرایط تشدید یا کاهش و علائم همراه، اطلاعات بسیار مهمی در اختیار پزشک قرار میدهد. پس از آن، معاینات بالینی و تستهای تعادلی و شنوایی انجام میشود تا منبع اختلال مشخص گردد.
در مواردی که علائم پیچیدهتر باشند، ممکن است تصویربرداری یا آزمایشهای تکمیلی نیز درخواست شود. مراجعه به مراکزی که بهصورت تخصصی در حوزه شنوایی و تعادل فعالیت میکنند، میتواند فرآیند تشخیص را کوتاهتر و دقیقتر کند. در این مسیر، کلینیک شنوایی سنجی سمعک اکسیر با ارائه خدمات تخصصی شنواییسنجی و ارزیابی تعادل، نقش مؤثری در شناسایی علت اصلی سرگیجه دارد.
درمان سرگیجه هنگام بلند شدن از خواب
درمان سرگیجه کاملاً به علت آن وابسته است. در برخی موارد، انجام مانورهای اصلاحی ساده میتواند مشکل را در مدت کوتاهی برطرف کند. در موارد دیگر، اصلاح سبک زندگی، تنظیم خواب، مصرف مایعات کافی یا درمان دارویی ضرورت دارد. اگر سرگیجه با مشکلات شنوایی همراه باشد، درمان همزمان این دو عامل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
انتخاب روش درمانی مناسب، بدون تشخیص دقیق، ممکن است نهتنها مؤثر نباشد بلکه علائم را تشدید کند. به همین دلیل، توصیه میشود از خوددرمانی پرهیز شود و مسیر درمان با نظر متخصص طی گردد.
جمعبندی
سرگیجه هنگام دراز کشیدن و بلند شدن از خواب مشکلی شایع اما قابل مدیریت است. شناخت علت اصلی، توجه به علائم همراه و مراجعه به مراکز تخصصی، مهمترین عوامل در کنترل و درمان این وضعیت محسوب میشوند. اگر سرگیجه با اختلالات شنوایی همراه است، ارزیابی دقیق و انتخاب راهکار مناسب، از جمله بررسی گزینههای مرتبط با خرید سمعک، میتواند نقش مهمی در بازگشت تعادل و بهبود کیفیت زندگی داشته باشد.
